Bảo đảm hài hòa giữa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính với kiểm soát quyền lực

Các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, đây là đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, các đại biểu cho rằng, việc sửa đổi phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương với bảo vệ quyền con người, quyền công dân; giữa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm với kiểm soát quyền lực của cơ quan, người có thẩm quyền.

Cần phân loại nguyên nhân và xác định phương án xử lý đối với các vi phạm hành chính

Thảo luận tại Tổ 8 (gồm các Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tỉnh Sơn La), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị tiếp tục rà soát để hoàn thiện đầy đủ tinh thần chỉ đạo, đặc biệt là Thông báo số 07 ngày 6/10/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo đó, cần phân loại nguyên nhân và xác định phương án xử lý đối với các vi phạm hành chính: người có điều kiện nhưng cố tình trốn tránh thì phải bị cưỡng chế thi hành; người thực sự không có khả năng thi hành thì được xem xét hoãn, giảm, miễn tiền phạt theo quy định

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng lưu ý việc cần rà soát đồng bộ chế tài hành chính với chế tài hình sự, khắc phục chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra. Riêng với các đề xuất mới như chấm điểm chấp hành pháp luật, hạn chế giao dịch, ngừng cung cấp dịch vụ thiết yếu, cần phải làm rõ căn cứ pháp lý, tính tương xứng với mức độ vi phạm và cơ chế bảo vệ quyền của người không có hành vi vi phạm nhưng bị ảnh hưởng.

Nhấn mạnh yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và các quy định của Ban Bí thư về phát huy tinh thần tiên phong, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Bộ trưởng Bộ Tư pháp đề nghị bổ sung nguyên tắc chung về việc loại trừ hoặc giảm, miễn hoàn toàn trách nhiệm hành chính đối với cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung.

Theo Bộ trưởng, khi xem xét vi phạm phát sinh trong quá trình đổi mới sáng tạo, cần căn cứ vào động cơ, mục đích, bối cảnh và khả năng kiểm soát rủi ro; trường hợp pháp luật chưa rõ thì ưu tiên áp dụng hướng có lợi cho người có hành vi vi phạm trong sáng vì lợi ích chung. Trường hợp người vi phạm không có động cơ vụ lợi, chủ động báo cáo ngăn chặn hậu quả thì có thể coi đây là tình tiết giảm nhẹ hoặc không xử phạt vi phạm hành chính.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng lưu ý, việc “không xử phạt” áp dụng với chế tài hành chính, còn nếu hành vi đó gây thiệt hại cho bên thứ ba thì vẫn phải áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả để bồi thường.

Mức phạt tiền phải tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm và lợi ích bất hợp pháp thu được

Thảo luận tại Tổ 4 (gồm các Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Đồng Nai, tỉnh Quảng Trị, tỉnh Điện Biên), Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm cho biết, về mức phạt tiền tối đa, dự thảo Luật đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Đại biểu Tâm cho rằng, tăng mức xử phạt là cần thiết đối với những hành vi nghiêm trọng, gây hậu quả lớn, có khả năng thu lợi bất chính cao. Tuy nhiên, mức phạt cao chưa đồng nghĩa với hiệu quả răn đe cao, nếu khả năng phát hiện vi phạm và tổ chức thi hành quyết định xử phạt chưa được bảo đảm. Đặc biệt, cần đánh giá tác động đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, bởi cùng một mức phạt có thể có tác động rất khác nhau đối với các  chủ thể có quy mô và năng lực tài chính khác nhau.

Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định nguyên tắc xác định mức phạt phải tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm và lợi ích bất hợp pháp thu được. Việc nâng mức phạt tối đa trong từng lĩnh vực phải có căn cứ thực tiễn, tránh tăng mức phạt theo hướng cơ học. Đồng thời, cần tăng cường áp dụng các biện pháp buộc khắc phục hậu quả, thu hồi lợi ích bất hợp pháp, thay vì quá chú trọng vào tăng tiền phạt.

Mặt khác, việc quy định mức phạt tiền cao hơn dựa trên tiêu chí địa giới hành chính là “thành phố” có thể chưa phản ánh đúng tính chất đô thị, điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước của từng địa bàn. Đặc biệt, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, trong phạm vi một thành phố trực thuộc Trung ương có thể bao gồm cả phường (đô thị), xã nông thôn, xã miền núi, vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, ở các tỉnh nhưng cũng có địa phương là đô thị (phường).

Đại biểu đề nghị chỉ nên áp dụng mức phạt cao hơn đối với địa bàn có tính chất đô thị và yêu cầu quản lý đặc thù, được xác định theo tiêu chí pháp luật quy định. Không mặc nhiên áp dụng mức phạt tăng đối với toàn bộ xã nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa chỉ vì thuộc thành phố. Nên chăng quy định như Luật hiện hành - đó là khu vực nội thành của thành phố và các phường thuộc tỉnh.

Ngoài ra, Đại biểu Tâm lưu ý, tại Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 đã có cơ chế đặc thù về xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng các quy định trên địa bàn Hà Nội. Vì vậy, cần phải rà soát và quy định phù hợp để tránh chồng chéo với Luật Thủ đô.

Chuyển đổi số phải tạo thuận lợi hơn cho người dân

Về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, Đại biểu Tâm đánh giá cao việc dự thảo đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, kết nối dữ liệu và xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Đây là hướng đi cần thiết để giảm thời gian, chi phí, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nâng cao tính minh bạch.

Tuy nhiên, cần đặc biệt quan tâm đến cơ chế bảo vệ quyền lợi của người bị xử phạt. Thực tiễn cho thấy, không phải người dân nào cũng có đủ điều kiện sử dụng thiết bị thông minh, tài khoản định danh điện tử hoặc thường xuyên truy cập các nền tảng số (đặc biệt là vùng đồng bào, dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, miền núi). Nếu việc gửi quyết định xử phạt qua hệ thống điện tử chưa có cơ chế xác nhận phù hợp, có thể dẫn đến tình trạng người dân không biết mình bị xử phạt nhưng vẫn bị tính quá hạn hoặc bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trong Luật giá trị pháp lý của hồ sơ, chứng cứ điện tử; điều kiện xác định việc thông báo, giao nhận quyết định xử phạt hợp lệ; quyền tiếp cận chứng cứ, giải trình, khiếu nại và khởi kiện của người bị xử phạt. Đồng thời, phải bảo đảm cơ chế xử lý thay thế đối với người không có điều kiện tiếp cận công nghệ; bảo vệ dữ liệu cá nhân và ngăn ngừa việc sử dụng thông tin xử phạt sai mục đích. “Chuyển đổi số phải tạo thuận lợi hơn cho người dân, chứ không được làm phát sinh thêm nghĩa vụ hoặc làm giảm khả năng thực hiện quyền của người dân”, Đại biểu Tâm nhấn mạnh.